Hội chứng De Quervain (De Quervain’s Tenosynovitis) là tình trạng viêm hẹp bao gân của ngăn duỗi thứ nhất tại cổ tay. Đây không chỉ là một cơn đau thông thường mà là hệ quả của sự mất cân bằng giữa tải trọng cơ học và khả năng thích nghi của mô mềm.
1. Giải Phẫu Bệnh Và Cơ ChếBệnh Sinh
Ngăn duỗi thứ nhất của cổ tay chứa gân cơ duỗi ngắn ngón cái (Extensor Pollicis Brevis – EPB) và gân cơ dạng dài ngón cái (Abductor Pollicis Longus – APL).
- Bất thường giải phẫu: Khoảng 30-40% bệnh nhân có vách ngăn phụ (septum) chia tách hai gân này, đây là yếu tố tiên lượng việc thất bại khi điều trị nội khoa bảo tồn.
- Cơ chế: Quá trình ma sát liên tục dẫn đến sự tăng sinh mạch máu, xơ hóa bao gân và lắng đọng chất nền ngoại bào mucopolysaccharide, làm dày dây chằng chéo cổ tay (retinaculum), gây chèn ép gân.
2. Nguyên Nhân Và Yếu Tố Nguy Cơ (Etiology)
Dưới góc độ dịch tễ học và cơ sinh học, hội chứng này khởi phát do các nhóm nguyên nhân chính:
- Quá tải cơ học (Overuse): Các vận động lặp đi lặp lại như xoay, vặn cổ tay hoặc vận động ngón cái quá mức (sử dụng smartphone, đánh máy, chơi golf).
- Thay đổi nội tiết tố: Thường gặp ở phụ nữ giai đoạn hậu sản hoặc tiền mãn kinh. Sự thay đổi estrogen và tình trạng giữ nước làm tăng áp lực trong bao gân.
- Bệnh lý hệ thống: Viêm khớp dạng thấp, đái tháo đường hoặc chấn thương trực tiếp vào mỏm trâm quay gây sẹo xơ.
3. Chẩn Đoán Lâm Sàng Và Cận Lâm Sàng
Chẩn đoán De Quervain chủ yếu dựa vào các nghiệm pháp lâm sàng đặc hiệu kết hợp với chẩn đoán hình ảnh để loại trừ các bệnh lý như hội chứng giao thoa (Intersection syndrome).
- Nghiệm pháp Finkelstein: Bệnh nhân nắm ngón cái trong lòng bàn tay và gấp cổ tay về phía trụ. Đau chói tại mỏm trâm quay là dương tính.
- Siêu âm (Musculoskeletal Ultrasound): Cho thấy hình ảnh bao gân dày trên 2mm, tụ dịch quanh gân và tăng sinh mạch máu trên Doppler.
4. Phác Đồ Điều Trị Theo Y Học Thực Chứng
Việc điều trị cần phân tầng dựa trên mức độ nghiêm trọng và thời gian tiến triển của bệnh.
4.1. Điều trị nội khoa bảo tồn (Non-operative)
Đây là lựa chọn ưu tiên cho giai đoạn sớm (dưới 6 tháng):
- Bất động: Sử dụng nẹp ngón cái (Thumb spica splint) giúp giảm tải trọng lên gân EPB và APL.
- Corticosteroid Injection: Tiêm trực tiếp vào ngăn duỗi thứ nhất dưới hướng dẫn của siêu âm có tỷ lệ thành công lên tới 70-80%.
4.2. Can thiệp ngoại khoa (Surgical Release)
Chỉ định khi điều trị bảo tồn thất bại hoặc có sự hiện diện của vách ngăn phụ rõ rệt trên siêu âm.
- Kỹ thuật: Giải phóng dây chằng chéo cổ tay ngăn duỗi thứ nhất. Lưu ý tránh làm tổn thương nhánh nông của dây thần kinh quay (Superficial Radial Nerve).
Tài liệu tham khảo (References)
- PubMed: Sawaizumi T, et al. De Quervain’s disease: Efficacy of intra-sheath triamcinolone injection. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17534437/
- NCBI (StatPearls): De Quervain Tenosynovitis: Pathophysiology and Management. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK442005/
- Orthobullets: De Quervain’s Tenosynovitis – Clinical Presentation and Surgical Technique. https://www.orthobullets.com/hand/6034/de-quervains-tenosynovitis